NDANG
GABE HATOBAN NI HAMAJUON
SANGOMBAS MANGANTUSI ENSIKLIK “MAGNIFICA
HUMANITAS”
NI AMANTA PAUS LEO XIV
RP.
Benny Manurung,OFMCap
Ensiklik
Magnifica Humanitas ima sada surat resmi parjolo na hinaruarhon ni
Amanta Paus Leo XIV (2026). Disi diondolhon do sada parlinggoman ni haulion ni
hajolmaonta di masa sisaonari marhite hamaloon bahenbahenan na somal ginoaran
AI (kecerdasan artifisial). Surat on manotophon sada pangarimangion
bolon ia hamajuon ni sitalpas halinu ingkon manghobasi hadengganon ni saluhut ndang
holan alani bisnis manang huaso.
Di
ponggol parjolo ni Ensiklik i disosoi Amanta Paus do saluhut hita asa boi
mamillit nauli marhite umpama Babel manang Jerusalem? Dibungha Amanta Paus do
marhite dua gombaran: Babel ima gombaran ni ginjang ni roha dohot parhatobanon
ni jolma, alai Jerusalem ima gombaran ni haulion na marurat di Debata.
Di
pongol paduhaon tariashon do tu hita taringot hasomalan ni Huria na mangolu.
Marurat sian Ensiklik naung jumolo i ima Ensiklik Rerum Novarum ni Paus
Leo XIII sahat tu angka pangarimangion sian Amanta Paus Fransiskus. Hamajuon ni
AI ndang holan idaon sada parsoalan na imbaru alai sada tudutudu laho
paimbaruhon angka rumang ni hasomalan ni Huria i na boi lam padimposhon angka
na hurang di tingki naung salpu.
Alai
di ponggol na mangihut dipahot Amanta Paus do angka sitiopon ni halak na porsea
ima haulion ni hajolmaon i sandiri rap dohot hamajuon na manghonghop haulion tu
saluhut. Dison naeng dipasingot hita asa unang ma nian hamajuon i mambahen
jolma gabe hatoban rupani gabe diparhatoban angka na parhepeng na hira boi
manuhor haulionta i.
Di
ponggol na mangihut ditogihon do Huria i asa paturehon sada inganan na boi pahantus
angka ulaon las ni roha tu saluhut, na manggonghon angka halak na pistar jala
parhepeng i gabe aleale na sumurung tu hinauli ni saluhut jolma. Siala ni AI
ingkon dipaherbang mardongan etika, bungha ni roha, dohot sada tudutudu tu haulion
ni saluhut jolma.
Di bagian na parpudi dipasingot do hita di sada hamajuon
na boi mamboan hita tu parmaraan molo ndang diradoti dohot denggan alai tutu
boi mamboan hita muse tu hadengganon molo tongtong marbisuk hita di bagasan i.
Sian
sude hatorangan i, dison boi do binahen muse sampulu ponggol patik na boi
ulahononta di ulaonta siganupari:
1.
Panghormation ni haulion ni hajolmaon: unang ma pangke AI laho paleahon manang
mangalaosi jolma.
2.
Pajolohon haulion ni saluhut na mangarahon sitalpas halinu tu hadengganon ni
manisia songon tompaan nauli.
3.
Manjaga raphinauli marsitalpas halinu, lapatanna saluhutna hita boi
manghilalahon hamajuon i ndang holan di pigapiga halak sambing.
4.
Hita ingkon jumolo mambahen sada panimbangion dohot pangarimangion; AI holan
alat do i di tanganta.
5.
Paulihon haulion ni paralealeon na padaohon hita sian angka ragam ni hasomalan.
6.
Ingkon tongtong do arga di hita hadirionta sandiri, ndang sude gabe sitontonon
ni deba.
7.
AI gabe arta ni sude hita jolma ndang holan arta ni pigapiga halak.
8.
Tapahantus angka haulion na lam tarida boi dipatorang sian pigapiga hahomion na
so porlu suguthononhon.
9.
Mamangke AI laho padirihon hamajuan tu saluhut di parsingkolaan, hasehaton,
dohot hadumaan.
10.
Marurat di partondion.
